«
  1. Ana sayfa
  2. FIKIH
  3. Muhtasar Namaz Fıkhı (1)

Muhtasar Namaz Fıkhı (1)

MUHTASAR
NAMAZ FIKHI 

Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ın ismiyle..

Hamd, Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed aleyhisselâm O’nun kulu ve Rasûlü’dür.

Bundan sonra:

Namaz, İslâm Dîni’nde îmândan sonra en önemli ibâdet ve en büyük ameldir. Hesâb günü, kula sorulacak şeylerin en başında gelmektedir. Namazın hesâbını kolay verenler, kalan hesâblarında zorlanmayacaklardır. Namazında kusuru olanlar ise o gün, ya hakkıyla bu ibâdetin fıkhını öğrenmediklerinden ya da öğrendikten sonra tam olarak amel etmemekten; zayıflık gösterdiklerinden dolayı pişmanlık duyacaklardır. Rabbim bizleri ilim ve amel sâhibi kimselerden kılsın, Allâhumme âmin.

Önemi ve değeri sayfalarca sürecek böyle bir ameli, en kolay ve akıllarda kalıcı bir şekilde öğretmek adına delîllerden, detaya varan bilgilerden ve zor lafızlardan arındırarak soru cevâb usûlü ile Şâfiî fıkhı üzere kaleme aldım. Bir kaç ders halkasında okunduktan sonra bu metot ile istenilenin elde edildiği yani verilen bilgilerin fehmedildiğini ve ezberlendiğini gördüm. Bu ve benzeri sebeblerden ötürü de yayınlamaya karar verdim. Rabbim faydalı ve mübârek kılsın, Allâhumme âmin. 

***

GİRİŞ:

Namaz ne demektir?

Namaz, tekbîr ile başlayıp selâmla sona eren, kendisinin özel şartları bulunan söz ve fiillerdir.

Namazın hükmü nedir? 

Namaz kılmanın hükmü farzdır.

Namazı terk etmenin hükmü nedir? 

Namazı inkâr etmek yahut önemsememek sebebiyle terketmek icmâ küfürdür. Kâdî, bu hal içinde kişiye tevbe teklif eder ve ondan namaz kılması ister. Tevbe edip namazlarını kılarsa onu salar. Yok tevbe etmez ise küfründen dolayı öldürülmesine hüküm verir.

Tembellik sebebiyle birkaç vakit terk etmek ise büyük günahtır. Bu halde yine ona tevbe ve namazı emreder. Kılarsa serbest bırakır. Kılmaya yanaşmaz ise onun hadden (dîni bir cezâ olarak) öldürülmesine fevtâ verir.    

Namaz ne zaman farz kılınmıştır?

Beş vakit farz namaz, Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem’in peygamberliğinin onuncu yılınca İsrâ gecesi olan Receb ayının 27. Gecesinde farz kılınmıştır.

***

FARZ NAMAZLAR VE VAKİTLERİ

1. FARZ OLAN NAMAZLAR       

Bir gün ve gecede kaç vakit farz namaz vardır? 

Bir gün ve gecede farz olan namazlar beştir. Bunlar: Sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsı namazlarıdır.

2. FARZ OLAN NAMAZLARIN REKÂT SAYISI       

Farz olan namazların rekât sayıları kaçtır?

Bir gün ve gecede farz olan namazların rekât sayısı on yedidir. Sabah namazı iki, öğle namazı dört, ikindi namazı dört, akşam namazı üç ve yatsı namazı dört rekâttır.

3. SABAH NAMAZININ VAKTİ

Sabah namazının vakti nerede başlar ve biter?  

Sabah namazının ilk vakti, fecri sa­dığın çıkması (gökyüzünün gerçekten aydınlanması)  ile başlar. Son vakti ise güneşin doğduğu ana kadar devam eder.  

4. ÖĞLE NAMAZININ VAKTİ

Öğle namazının vakti nerede başlar ve biter?  

Öğle namazının ilk vakti, zevâl ile (güneşin tam tepeden batıya kaymasıyla) başlar. Son vakti ise, her şeyin gölgesinin uzunluğu kendi boyuna ulaştığı ana kadar devam eder.

5. İKİNDİ NAMAZININ VAKTİ

İkindi namazının vakti nerede başlar ve biter?  

İkindi namazının ilk vakti, her şeyin gölgesi kendi mislini geçtikten sonra başlar. Son vakti ise güneşin battığı ana kadar devam eder.

5. AKŞAM NAMAZININ VAKTİ

Akşam namazının vakti nerede başlar ve biter?  

Akşam namazının ilk vakti, güneş battıktan sonra başlar. Son vakti ise kırmızı şafak kaybolup batı tarafında eseri kalmayıncaya kadar devam eder.

6. YATSI NAMAZININ VAKTİ

Yatsı namazının vakti nerede başlar ve biter?  

Yatsı namazının ilk vakti, ufuktaki kırmızı şafağın kaybolma­sıyla başlar. Son vakti ise ikinci fecrin (fecri sadığın) doğduğu ana kadar devam eder.

***

NÂFİLE VE REVÂTIB NAMAZLAR

1. REVÂTIB OLMAYAN NAMAZLAR 

Farz namazlara tâbi olmayan nâfile namazlar kaç tanedir?

Farz namazlara tâbi olmayan nâfile namazlar beştir. Bunlar:

1-2. Ramazan ve kurban bayramı namazları.

3-4. Güneş ve ay tutulması (Küsuf ve Husuf) namazları.

5. Yağmur duâsı (İstiska) namazı.

2. FARZ NAMAZLARA TÂBİ OLMAYAN MÜEKKED NAMAZLAR 

Farz namazlara tâbi olmayan müekked namazlar hangileridir?

  Farz namazlara tâbi olmayan nâfile olarak kılınan müekked namazlar üçtür. Bunlar:

  1. Teheccüt namazı. Yatsı namazından sonra fecr-i sadığa kadar kılınabilen gece namazdır. Bir zaman uyuduktan sonra uyanıp kılındığı için teheccüd denmektedir. Yorgunluk ya da başka bir nedenle gece kalkamamaktan korkan kişinin uyumadan önce kılması da mümkündür. Rekât sayısında herhangi bir sınır yoktur.
  2. Duha namazı. Sabah namazından sonra güneşin -bir mızrak boyu- yükselmesinden zevâl vaktine kadar kılınabilen kuşluk namazıdır. En azı iki, en çoğu ise on iki rekâttır.
  3. Terâvih namazı. Ramazan ayında yatsı namazından sonra fecr-i sadığa kadar kılınabilen gece namazdır. İkişer ikişer kılınan yirmi rekâttır.

3. FARZ NAMAZLARA TÂBİ OLAN REVÂTIB NAMAZLAR 

Farz namazlara tâbi olan revâtib namazların rekât sayıları kaçtır?

Farz namazlara tâbi olan revâtib namazların rekât sayısı on yedidir. Bunlar:

Sabah namazının farzından önce iki rekât.

Öğle namazının farzından önce dört, sonra iki rekât.

İkindi namazının farzından önce dört rekât.

Akşam namazının farzından sonra iki rekât.

Yatsı namazının farzından sonra üç rekât. Bu üç rekâttan biri vitirdir.

NAMAZIN FARZ OLMASININ ŞARTLARI

Namazın farz olmasının şartları nelerdir?    

Namazın farz olmasının şartları üçtür. Bunlar:

  1. Müslüman olmak. Kâfirden namaz kılması istenmez. Fakat kılmadığından dolayı cehennemde ayrıca cezâlandırılacaktır. 
  1. Buluğ çağına girmiş olmak. Ergenlik çağına girmemiş çocuğun namaz kılması farz değildir. Fakat temyiz çağına girmiş çocuğa velîsinin namazı emretmesi gereklidir.
  1. Akıllı olmak. Deli mükellef olmadığından namaz kılması üzerine farz değildir.  

***

NAMAZIN ŞARTLARI

Şart ne demektir?  

Şart, aslından olmadığı halde yokluğu halinde fiilin sahîh olmamasını gerektiren şeydir.

Namazın şartları nelerdir?  

Namaza başlamadan önce gerekli olan şartlar altı tanedir. Bunlar:

  1. Hadesten tahâret. Hadesten tahâret, abdestsizlik halinden temizlenmektir. 
  2. Necâsetten tahâret. Necâsetten tahâret ise namaz kılacak kişinin bedeninin ve elbisenin dînen temiz olmasıdır. 
  3. Setri avret yani avret yerlerini örtmek. Avret yeri, örtülmesi vâcib olup, bakılması haram olan bedenin parçasıdır. Namaz için avret yeri erkek için göbekle dizkapağı arasıdır. Kadın için ise eller ve yüz hariç bedenin tümüdür. Kadının yabancı erkekler yanında tüm bedeni avret sayılır. Kâfir kadınlar yanında ise zarûret sebebiyle açılan yerler hariç tüm beden avrettir ve örtülmesi gereklidir.
  4. Namaz kılınacak yerin dînen temiz olması. Necâset bulaşan bir yerde namaz kılmak sahîh değildir.
  5. Namaz vaktinin girdiğini bilmek. Vaktin girdiğini bilmek kesin ilim yahut ictihâd veyahut taklit ile gerçekleşir. Vaktinden önce kılınan namazın tekrar kılınması farzdır.
  6. İstıkbâli kıble yani kıbleye yönelmek. Kıble, namaz kılarken dönülmesi emredilmiş olan Mekke şehrinde bulunan Kâbe’dir. İki yerde kıblenin terkedilmesi câizdir. Bunlardan birincisi, savaş esnasında ve şiddetli korkulu durumlarda. İkincisi ise yolculuk sırasında herhangi bir binek üzerinde kılınan sünnetlerde.

***

NAMAZIN RÜKÜNLERİ

Rükün ne demektir?   

Rükün, aslından olduğu halde yokluğu halinde fiilin sahîh olmamasını gerektiren şeydir.

Namazın rükünleri nelerdir?   

Namazın rükünleri on yedi tanedir. Bunlar:

  1. Niyet etmek. Niyet, kastetmek demektir. Niyetin zamanı ihrâm tekbîrine bitişik olmalıdır. Yeri ise kalbtir. Dilin bunda bir payı yoktur.
  2. Ayakta (kıyâma) durmak. Ayakta durmakta tam doğrulmak şarttır. Hastalık gibi şeri bir özür sebebiyle ayakta duramayan kişi namazını oturarak kılar. Bunu da yapamayan yüzü kıbleye doğru gelecek şekilde yatarak namazını kılar.
  3. Başlangıç (ihrâm) tekbîrini almak. İhrâm tekbîri namaza başlamak için “اَللَهُ اَكْبَرُ Allâh’u Ekber” lafzıyla alınan tekbîrdir. Yeri ise namaza başlama anıdır.
  4. Fâtiha Sûresi’ni okumak. Fâtiha Sûresi’ni okumak farz ya da nâfile olarak kılınan bütün namazların tüm rekâtları için rükün olup, okumak farzdır. Besmele de Fâtiha Sûresi’ndendir. Bu sebeble besmeleyi okumak farzdır. Kişi namazı sessiz kılıyorken Fâtiha’yı kendi duyabileceği bir sesle okur. Aksi halde okuyuş (kıraat) sahîh olmaz. Harflerin mahreç ve şeddelerine dikkat etmek, âyetleri tertib üzere ve ara vermeden okumak vâcibtir.
  5. Rükûa varmak. Rükû, namaz kılan kişinin ellerinin ayaları ile dizkapaklarını tutup, sırtı dik duracak şekilde eğilmesidir.
  6. Rükûda tumanine yapmak. Tumanine, namaz kılan kişinin namaz fiillerini yaptıktan sonra uzuvlarının yerine oturarak hareketten sakin kalmasıdır. Buna göre, rükû da tumanine kişinin rükû yaptıktan sonra uzuvları yerine oturuncaya kadar bir müddet beklemesidir.
  7. Rükûdan kalkıp ve doğrulmak (itidal).
  8. Doğrulmada tumanine yapmak. Bu, rükûdan kalkıp doğrulduktan sonra uzuvların yerine oturarak hareketten sakin kalmasıyla gerçekleşir.
  9. Secdeye gitmek. Secde, namaz kılan kişinin alnının secde yerine değmesi olup, alın ve burun, iki el, iki diz, ayakuçları olmak üzere olmadıkça sahîh olmaz. Eller omuzlar hizasında ve parmakla bitişik kıbleye doğru olmalıdır. Kolar yanlardan uzak karın ve uyluğa dokunmamalıdır. Dirsekler yerden yüksekte ve iki yandan uzak bir şekilde durmalıdır. Karın ise uyluklara değmemelidir. Bu erkeğin secdesidir. Kadın ise secde halinde âzalarını birbirine bitiştirerek secde eder.
  10. Secdede tumanine yapmak. Bu, şartlarına uygun secde yapıldıktan sonra uzuvların yerine oturarak hareketten sakin kalmasıyla gerçekleşir.
  11. İki secde arasında oturmak. Bu oturuşun en azı bir rükû ya da secde tesbihi söylenecek kadar zamandır.
  12. Bu oturuşta tumanine yapmak. Bu, birinci secde yapılıp oturduktan sonra uzuvların yerine oturarak hareketten sakin kalmasıyla gerçekleşir.
  13. Son oturuş. Son oturuş, namazdan selâm vererek çıkmayı gerektiren oturuştur.
  14. Son oturuşta teşehhüdü okumak. Teşehhüdün lafızları şöyledir:

اَلتَّحِيَّاتُ ِللهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ؛ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ اَيُّهَا النَّبِىُّ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ؛ اَلسَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللهِ الصَّالِحِينَ؛ اَشْهَدُ اَنْ لاَ اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ.

Manası: Her türlü hamd Allâh’a mahsustur. Ey Nebî! Allâh’ın selâm, rahmet ve bereketi senin üzerine olsun. Selâm, bizim ve Allâh’ın sâlih kullarının üzerine olsun. Şehâdet ederim ki, Allâh birdir ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed O’nun kulu ve rasûlüdür.

  1. Son oturuşta salavat getirmek. Salavatın lafızları şöyledir:

اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ؛ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اَللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مَحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مَحَمَّدٍ؛ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

Manası: Allâh’ım! İbrâhîm’e ve âline rahmet ettiğin gibi, Muhammed’e ve âline de rahmet et. Muhakkak sen hamîd ve mecîdsin (çok övülen ve şanı büyük olansın). Allâh’ım! İbrâhîm’e ve âline bereketler ihsan ettiğin gibi, Muhammed’e ve âline de bereketler ihsan et (onları mübârek kıl). Muhakkak sen hamîd ve mecîdsin (çok övülen ve şanı büyük olansın).

  1. Birinci selâmı vermek. Selâmın lafızları şöyledir:

السَّلاَمُ عَلَيْكُم وَرَحْمَةُ الله

Manası: Allâh’ın selâmı ve rahmeti üzerinize olsun.

  1. Belirtilen şekilde rükünlerin tertibine riayet etmek.

***

Yardım ve başarı, izzet ve şeref Allâh’tandır.

Abdullâh Saîd el-Müderris.

 1440 h. / 2019 m.

İktibas Yapacakların Dikkatine!