«
  1. Ana sayfa
  2. FIKIH
  3. Iztırâr Başkasının Hakkını İbtâl Etmez / الاضطرار لا يبطل حق الغير

Iztırâr Başkasının Hakkını İbtâl Etmez / الاضطرار لا يبطل حق الغير

FIKIH KÂİDELERİ

Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ın ismiyle…

Hamd, âlemlerin rabbi olan Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem O’nun kulu ve Rasûlüdür…

Bundan sonra:

<<<Kâide>>>

الِاضْطِرَارُ لَا يُبْطِلُ حَقَّ الْغَيْرِ

Iztırâr başkasının hakkını ibtâl etmez.

<<<Şerh>>>

Bu kâide, Mecelle-i Ahkâm’da 32. maddede geçmektedir.

Kâidenin Lafızları:

Iztırâr: “Darda kalmak/çaresizlik” demektir.

Kâidenin Mefhûmu:

İslâm Dîni’nde temel esas olarak bilindiği üzere, şer’î bir gerekçe olmadığı sürece canlar gibi mallar da koruma altındadır. Başkasının malını almak ya da kullanmak haramdır. Bu, ancak zor durumda kalmak yani ıztırar ile mübâh olur. Tazmin bâki kalmak şartıyla hüküm mübâhlığa çevrilir.

Yani ıztırar, her ne kadar hükmü haramlıktan mübâhlığa çeviriyorsa da kimsenin hakkını ibtâl etmez; sadece günahın sâkıt olması sağlar. İsterse bu ıztırar hali açlık ya da saldırgan bir hayvan gibi semavî olsun. Bu durumda kişinin, başkasının malından açlıktan ölmeyecek miktarda yemesi ve öldürmekle bile olsa saldırganı def etmesi câiz olur. Meşru müdafaadan dolayı saldırgan hayvanı telef etmek -Hanîfeler dışındakiler göre- tazminatı gerektirmese de izinsiz alınan malın tazmin edilmesi gereklidir. Zîrâ ıztırar, ne tazminatı kaldırır ve ne de başkasının hakkını ibtâl eder. Ya da ıztırar, mülcî ikrâh gibi semavî olmayan bir şekilde olsun fark etmez. Eğer ikrâh başkasının malını telef etmek için varid olduysa, mükrih/zorlayan onu tazmin eder. Lakin ikrâh, gayr-i mülcî ise malı telef etmeye kalkışmak mübâh olmaz. Çünkü başkasının malı için gayr-i mülcî ikrâhta ıztırar tahakkuk etmez.

Kâideden Çıkan Bazı Hükümler: 

• Sütannenin iş süresi sona ermiş olmakla birlikte bebek başkasından süt emmiyor ve yiyecekle de yetinemiyorsa, sütanne onu daha önce aldığı ücret üzerinden emzirmeye mecbur olur.

• Kiralanan tarladaki ürünler hasat edilmeden kira müddeti dolsa, daha önce ödenen yahut emsallerine kıyas yoluyla tespit edilen kira ile ürünler hasat edilinceye kadar kiracılık devam eder. Tarla sâhibi, hasattan önce tarlayı teslim etmesi için kiracıyı zorlayamaz.

Hamd âlemlerin rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm yaratılmışların en hayırlısı Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in, âlinin ve ashabının üzerine olsun.

1441 h. / 2019 m.

Abdullâh Saîd el-Müderris.

İktibas Yapacakların Dikkatine!