«
  1. Ana sayfa
  2. Arabça
  3. Cümlenin Cüzleri / أجزاء الجملة

Cümlenin Cüzleri / أجزاء الجملة

NAHİV VE SARF KURALLARI
(2)

Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ın ismiyle…

Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem O’nun kulu ve Rasûlüdür…

Bundan sonra:

Kurallar / الْقَوَاعِدُ:

.٣- الْكَلِمَةُ ثَلاَثَةُ أَنْوَاعٍ: اسْمٌ، وَفِعْلٌ، وَحَرْفٌ

.أ- فَالاِسْمُ: كُلُّ لَفْظٍ يُسَمَّى بِهِ إنِسْاَنٌ، أَوْ حَيْوَانٌ، أَوْ نَبَاتٌ، أَوْ جَمَادٌ أَوْ أَيُّ شَيْءٍ آخَرَ

.ب- وَالْفِعْلُ: كُلُّ لَفْظٍ يَدُلُّ عَلَى حُصُولِ عَمَلٍ فِي زَمَنٍ خَاصٍّ

.ج- وَالْحَرْفُ: كُلُّ لَفْظٍ لاَ يَظْهَرُ مَعْنَاُه كَامِلاً إِلَّا مَعَ غَيْرِهِ

 

3- Kelime üç çeşittir: İsim, fiil ve harf.

a) İsim: İnsâna, hayvana, bitkiye, cansız varlıklara veya herhangi bir nesneye verilen her bir lafızdır.

b) Fiil: Özel bir zaman diliminde meydana gelen bir işi ifâde eden her bir lafızdır.

c) Harf: Sadece başka bir kelimeyle anlam kazanan her bir lafızdır.

Misâller / الْأَمْثِلَةُ:

.١) وَقَفْتُ أَمَامَ الْمَسْجِدِ)

1. Mescidin önünde durdum.

.٢) عَلِيٌّ يَرْكَبُ الْحِصَان)

2. Alî ata biniyor.

.٣) يَحْصُدُ الفَلَّاحُ الْقَمْح)

3. Çiftçi buğdayı hasat ediyor

.٤) سَمِعْتُ النَّصِيحَة)

4. Nasihati dinledim.

٥) هَلْ تُحِبُّ السَّفَرَ؟)

5. Seyahat etmeyi seviyor musun?

.٦) الْكَلْبُ يَنَامُ فِي الحَقْلِ)

6. Köpek tarlada uyuyor.

Açıklama / الْإِيضَاحُ:

Cümle, bir önceki derste ifâde edildiği üzere kelimelerden oluşur. Kelime ise isim, fiil ve harf olmak üzere üç çeşittir. Misâllerde görüldüğü üzere عَلِيٌّ kelimesi insâna, الْحِصَانُ kelimesi hayvana, الْقَمْحُ kelimesi bitkiye, الْمَسْجِدُ kelimesi cansız bir varlığa verilmiştir ve zamanla da bir alakası yoktur. Bu sebeble bu kelimelerin her biri isim olarak adlandırılır.

وَقَفْتُ ve سَمِعْتُ kelimeleri geçmiş zamanda gerçekleşen durmak ve işitmek eylemlerini, يَرْكَبُ ve يَحْصُدُ fiilleri ise şimdiki ve gelecek zamanda binmek veya hasat etmek eylemlerini ifâde ederler. Bu sebeble bu kelimelerin her biri fiil olarak adlandırılır.

هَلْ ve فِي kelimeleri ise kendi başlarına bir mânâ taşımazlar. Canlı veya cansız varlıklara isim olmadıkları gibi, herhangi bir zamandaki eylemi de ifâde etmezler. Ancak kendi cümlelerinde başka bir kelimeyle anlam kazanırlar. Bu sebeble bu kelimelerin her biri harf olarak adlandırılır.  

İsmin Alâmetleri: Bir kelimenin isim olduğunu bildiren bazı alâmetler vardır. Bunlar:   

1. Başına elif-lam gelmesi: الرَّجُلُ  Adam (bilinen), الشَّجَرَةُ  ağaç, الْاَسَدُ  aslan gibi.

2. Başına nidâ edatı gelmesi: يا رجل  Ey adam,   عَبْداللَّه يَا ey Abdullâh gibi.

3. Sonuna tenvin alması: رجلٌ Bir adam, شَجَرٌ  bir ağaç, اَسَدٌ  bir aslan gibi.

4. Harfi cer ya da izâfetle sonunun mecrur olması: عَلَى الشَّجَرَةِ Ağaç üstüne, غُصْنُ الشَّجَرَةِ  ağacın dalı, gibi.

5. Mübteda olması (kendisinden haber verilebilmesi):الْعِلْمُ مُفِيدٌ  İlim faydalıdır, gibi.

Fiilin Alâmetleri: Bir kelimenin fiil olduğunu bildiren bazı alâmetler vardır. Bunlar:   

1. Fâil olanت harfinin sonuna gelmesi: كَتَبْتُ  Yazdım, كتبتَ  yazdın gibi.

2. Müenneslik ت harfinin başına yahut sonuna gelmesi: تَكتبُ O kadın yazıyor, كَتبتْ  o kadın yazdı gibi.

3. Muhâtaba ي harfinin gelmesi: تَكْتُبِين  Yazıyorsun, gibi.

4. Te’kid ن harfinin sonuna gelmesi: ليكتبنّ  Mutlaka yazacak, gibi.

5. Başına قَدْ، سَ، سَوْفَ، اِن، لَمْ، لَمَّا، لا harflerinin gelmesi.

Harfin Alâmetleri: Bir kelimenin harf olduğunun alâmeti ise kendisinde ismin ve fiilin alâmetlerinin bulunmamasıdır.

Hamd âlemlerin rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm yaratılmışların en hayırlısı Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in, âlinin ve ashabının üzerine olsun.

 

1440 h. / 2019 m.

Abdullâh Saîd el-Müderris.

İktibas Yapacakların Dikkatine!