«
  1. Ana sayfa
  2. Arabça
  3. Arapça Dersleri – 1 (Nahiv, âmil, ma’mul ve i’râb kelimelerinin tanımları)

Arapça Dersleri – 1 (Nahiv, âmil, ma’mul ve i’râb kelimelerinin tanımları)

ARAPÇA DERSLERİ

-Nahiv, âmil, ma’mul ve i’râb kelimelerinin tanımları-

 
Rahmân ve Rahîm olan Allâh’In ismiyle.

Hamd, Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed aleyhisselâm O’nun kulu ve Rasûlü’dür… 

Bundan sonra:

Nahiv İlminin Tanımı, Konusu ve Gayesi: 

 Azze ve Celle’nin izniyle ders yapacağımız “Âmil, Ma‘mul ve İ‘râb” isimli çalışmamız, Arap dilinde nahiv ilmine dairdir. Yani dersimizin ana öğrenim konusu nahiv ilmidir.

Nahiv, lügatte: “Yol, taraf, benzer, kastetme, çeşit ve miktar gibi mânâlara gelmektedir.  Istılâhında ise: 

”علم يعرف به أحوال الكلم العربية من حيث الإعراب والبناء “

“İ‘râb ve binâ bakımından Arapça kelimelerin halleri, kendisiyle bilinen ilimdir.”

Yani kelimelerin cümle içindeki görevlerini ve bu görevlere göre kelimelerin sonlarındaki hareke durumlarını öğreten ilimdir. Diğer bir ifâdeyle, âmil, ma‘mul ve i‘râbtan bahseden ilimdir. 

Nahiv ilminin konusu tanımdan anlaşılacağı üzere kelime ve kelâmdır. Kelimenin cümle içindeki yerini, görevini ve harekesini araştırır ve tespit eder. 

Gayesi ise Arapça okuyan veya ibâreye mânâ veren kimseyi hatâ etmekten kurtarmaktır.    

Evet, ifâde ettiğim üzere nahiv ilminin konusu kelimedir. Kelimenin halleridir. Yani âmil, ma‘mul ve i‘râbtır.

Âmil’in Tanımı:

Âmil, lügatte: “Amel edici ve tesir edici” demektir.

Nahiv ıstılâhında ise: “Dâhil olduğu kelimenin sonunda hareke ve harf değişikliği yapan kelimedir.” 

Ma‘mul’ün Tanımı:

Nahiv ıstılâhında ise: “Âmilin dâhil olmasıyla sonunda hareke ve harf değişikliği olan kelimedir.

İ‘râb’ın Tanımı:

İ‘râb, lügatte: “Amel ve tesir” demektir.

Nahiv ıstılâhında ise: “Âmilin dâhil olmasıyla ma‘mülün sonunda meydana gelen hareke ve harf değişikliğidir.

Âmil, Ma‘mul ve İ‘râb’a Misâl: 

Misâl olarak: لَمْ يَنْصُورْ  fiilidir. Bu misâlde لَمْ âmildir; çünkü يَنْصُور kelimesinin başına gelmiştir ve sonunu cezm etmiştir. يَنْصُورْ Ma’muldür. Çünkü başına لَمْ âmili gelmiş ve kendisinde bir değişiklik meydana getirmiştir. ْ (cezm) İ’râbtır. Çünkü يَنْصُور kelimesinin sonu لَمْ âmilinin tesiriyle cezm olmuştur. Bu hareke ile i’râbtır. 

Harf ile i’raba misâl ise: لَمْ يَرْم fiilidir. Bu misâlde لَمْ âmildir; çünkü يَرْم kelimesinin başına gelmiştir ve sonunda bulunan  ى harfini hazf etmiştir. يَرْم Ma’muldür. Çünkü başına لَمْ âmili gelmiş ve kendisinde bir değişiklik meydana getirmiştir. ى harfinin hazfi irâbtır. Çünkü يَرْم kelimesinin sonunda bulunan ى kelimenin başına gelen لَمْ âmilinin tesiri hazf olmuştur.

Sorular: 

1. Nahiv ilminin tanımı nasıldır?

2. Nahiv ilminin konusu nedir?

3. Niçin nahiv öğreniriz?

4. Âmil ne demektir?

5. Ma‘mul ne demektir?

6. İ‘râb ne demektir?

7. Âmil, ma‘mul ve i‘râba dair nasıl bir misâl verilir?

Uyarı: Eğer sorulara doğru cevâbları verebiliyorsanız istenilen hâsıl olmuş demektir. Yok, veremiyorsanız eksiğinizi tamâmlamadan bir sonraki derse kesinlikle geçmeyiniz!